تبیین نقش مؤلفه‌های اقتصاد تجربه بر رفتار گردشگران با نقش تعدیل گر اصالت (مورد مطالعه: موزۀ گلستان تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 استادیار گروه ایران‌شناسی، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان.

2 استادیار، گروه سیاستگذاری و توسعه گردشگری، دانشکده گردشگری، دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 کارشناس ارشد دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، گروه مدیریت دولتی و گردشگری، اردبیل، ایران

10.22080/tmhr.2026.30948.1113

چکیده

زمینه و هدف: اقتصاد تجربه با تمرکز بر خلق تجربه‌های یکتا، چندحسی و معنادار، ارزش اقتصادی و خاطرات ماندگار گردشگران را شکل می‌دهد. موزه‌ها با ارائۀ تجربه‌های آموزشی، زیبایی‌شناختی و سرگرم‌کننده، بازدیدکنندگان را به بازیگران فعال تجربه تبدیل می‌کنند. هدف پژوهش حاضر بررسی تأثیر زیبایی‌شناسی بر تجربۀ آموزشی و سرگرمی بازدیدکنندگان موزۀ گلستان، تأثیر تجربۀ آموزشی و سرگرمی بر خاطره و رفتار گردشگران و نقش تعدیل‌گر اصالت در روابط مذکور است.
روش ­شناسی: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش جمع‌آوری داده، توصیفی-پیمایشی است. مدل مفهومی با استفاده از تکنیک مدل‌سازی معادلات ساختاری (SEM) مبتنی بر روش حداقل مربعات جزئی (PLS) و نرم‌افزار Smart-PLS آزمون شد. داده‌ها از طریق پرسش­نامۀ استاندارد جمع‌آوری و پایایی و روایی مدل اندازه‌گیری از طریق بارهای عاملی، آلفای کرونباخ، پایایی ترکیبی، روایی همگرا (AVE) و روایی واگرا (معیار فورنل-لارکر) تأیید گردید. برازش مدل ساختاری نیز با شاخص‌های R² و معناداری ضرایب مسیر (t-values) ارزیابی شد.
یافته ­ها: زیبایی‌شناسی تأثیر قوی و معناداری بر تجربۀ آموزشی و سرگرمی دارد. تجربۀ آموزشی و سرگرمی هر دو تأثیر مثبت و معناداری بر خاطره و رفتار گردشگران دارند. نقش تعدیل‌گر اصالت در رابطۀ آموزش با خاطره و زیبایی‌شناسی با سرگرمی معنادار نبود و فرضیه‌های مرتبط رد شدند.
نتیجه ­گیری و پیشنهادات: مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی، آموزش و سرگرمی نقش کلیدی در ایجاد خاطرات ماندگار و رفتارهای مثبت پس از بازدید ایفا می‌کنند. پیشنهاد می‌شود از فناوری‌های تعاملی و چندرسانه‌ای، بهینه‌سازی زیبایی‌شناختی محیط و فعالیت‌های سرگرم‌کننده برای ارتقاء تجربۀ بازدیدکنندگان استفاده شود. حفظ اصالت تاریخی و فرهنگی نیز به‌طور طبیعی اعتبار تجربه را تضمین می‌کند.
نوآوری و اصالت: این پژوهش با تمرکز بر کاخ گلستان به‌عنوان یک میراث فرهنگی خاص و آزمون هم­زمان نقش تعدیل‌گر اصالت در روابط زیبایی‌شناسی-سرگرمی، به ادبیات اقتصاد تجربه در گردشگری میراثی کمک می‌کند.  

کلیدواژه‌ها

مراجع

Anderson, D. (2003). Visitors' long‐term memories of world expositions. Curator: The Museum Journal, 46(4), 401-420. https://scispace.com/pdf/visitors-long-term-memories-of-world-expositions-e8kfje9dd4.pdf
Belali Oskuei, A., & Rahmani, S. (2020). From motif to the firmament: An analysis of the connection between the tilework decorations of Golestan Palace and the jeweled plume (jeqeh) of the Qajar royal crowns (Fath-Ali Shah and Naser al-Din Shah). Civilica.https:// https://civilica.com/doc/1242779/ [In Persian]
Boo, S., & Lu, X. (2015). Tourists' World Expo Experiences. Event Management, 19(1), 123-142.
Bortolotto, C. (2021). Commercialization without over-commercialization: normative conundrums across heritage rationalities. International Journal of Heritage Studies, 27(9), 857-868. https://doi.org/10.3727/152599515X14229071763060
Buonincontri, P., & Marasco, A. (2017). Enhancing cultural heritage experiences with smart technologies: An integrated experiential framework. European Journal of Tourism Research, 17(1), 83-101. DOI: https://doi.org/10.54055/ejtr.v17i.295
Chai, Y., Na, J., Ma, T., & Tang, Y. (2022). The moderating role of authenticity between experience economy and memory? The evidence from Qiong Opera. Frontiers in Psychology, 13, 1070690. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.1070690
Chang, T. Y., & Horng, S. C. (2010). Conceptualizing and measuring experience quality: the customer's perspective. The Service industries journal, 30(14), 2401-2419. https://doi.org/10.1080/02642060802629919
Chhabra, D. (2020). Optimizing Authenticity: The Dialectics of Heritage. Collections, 16(2), 135-138. https://doi.org/10.1177/1550190620905687
Clapper, T. C. (2018). Capitalizing on the most important part of a learning session: The experience. Simulation & Gaming, 49(1), 3-7.
Cohen, J. (2013). Statistical power analysis for the behavioral sciences. routledge.https://doi.org/10.4324/9780203771587
El-Nasr, M. S., Morie, J. F., & Drachen, A. (2011). A scientific look at the design of aesthetically and emotionally engaging interactive entertainment experiences. In Affective computing and interaction: Psychological, cognitive and neuroscientific perspectives (pp. 281-307). IGI Global Scientific Publishing. DOI: 10.4018/978-1-61692-892-6.ch013
Fallahi, M. (2018). Examining the impact of UNESCO World Heritage listing on attracting foreign tourists: A case study of the Golestan Palace Cultural‑Historical Complex. Journal of Art and Culture Studies, 3(1). https://civilica.com/doc/991055 [In Persian]
Feng, K., Xia, H., & Diao, C. (2025). EXPLORING INTERACTIVE MUSEUM EXPERIENCES THROUGH MULTISENSORY PERCEPTION. International Theory and Practice in Humanities and Social Sciences, 2(1), 252-264. DOI:10.70693/itphss.v2i1.86
Hagtvedt, H. (2023). Aesthetics in marketing. Foundations and Trends® in Marketing, 18(2), 94-175. http://dx.doi.org/10.1561/1700000082
Hair, J. F. (2016). Structural Equation Modeling: Partial Least Squares (PLS-SEM) (A. Azar and R. Gholamzadeh, translators). negah danesh link [In Persian]
Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2022). A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) (3rd ed.). Sage Publications. https://www.researchgate.net/publication/354331182_A_Primer_on_Partial_Least_Squares_Structural_Equation_Modeling_PLS-SEM
Hekmat, M., & Partovi, P. (2019). Explaining the conceptual model and analytical framework of museum visitor experience. Nameh-ye Honarhâ-ye Tajassomi va Kârbordi (Journal of Visual and Applied Arts), 12(25), 25–46. SID. https://sid.ir/paper/373882/fa [In Persian]
Heybach, J. A. (2020). Aesthetics and education. In Oxford Research Encyclopedia of Education. https://doi.org/10.1093/acrefore/9780190264093.013.413
Li, L., & Li, S. (2022). Do tourists really care about authenticity? A study on tourists’ perceptions of nature and culture authenticity. Sustainability, 14(5), 2510.
Mahdzar, M., Bahrin, S., Razak, I., & Ghani, A. (2017). Effects of visitors experience on satisfaction and intentions to recommend in Malaysian Museum. World Applied Sciences Journal, 35, 59-64. DOI:10.5829/idosi/wasj.seiht.2017.59.64
Marschall, S. (2012). ‘Personal memory tourism’and a wider exploration of the tourism− memory nexus. Journal of Tourism and Cultural Change, 10(4), 321-335. https://doi.org/10.1080/14766825.2012.742094
Mehmetoglu, M., & Engen, M. (2011). Pine and Gilmore's concept of experience economy and its dimensions: An empirical examination in tourism. Journal of Quality Assurance in Hospitality & Tourism, 12(4), 237-255. https://doi.org/10.1080/1528008X.2011.541847
Mohsenin, S., & Esfidani, M. R. (2014). Structural Equations Based on Partial Least Squares Approach Using SmartPLS Software: Educational and Practical Guide. Tehran: Mehrban Nashr Institute. link [In Persian]
Murphy, O. (2019). The changing shape of museums in an increasingly digital world. In Connecting Museums (pp. 203-215). Routledge. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781351036184-14/changing-shape-museums-increasingly-digital-world-oonagh-murphy
Niazi, M., Abbaszadeh, M., & Saadati, M. (2017). Development and Validation of a Risky Behaviors Scale: A Case Study of 43–51-Year-Old Youth in Tabriz Using Software Applications. Scientific Quarterly Journal of Addiction Research, 11(43), 31–50. http://etiadpajohi.ir/article-1-1357-fa.html [In Persian]
Nigatu, T. F., Trupp, A., & Teh, P. Y. (2025). Fusing Constructivism with Experience Economy Theory: A Framework for Understanding and Enhancing Millennial Visitors' Museum Experiences. Journal of Multidisciplinary in Social Sciences. https://so03.tci-thaijo.org/index.php/sduhs/article/view/288226/188010
Nilplub, C., Khang, D. B., & Krairit, D. (2016). Determinants of destination loyalty and the mediating role of tourist satisfaction. Tourism Analysis, 21(2-3), 221-236. https://doi.org/10.3727/108354216X14559233984818
Oh, H., Fiore, A. M., & Jeoung, M. (2007). Measuring experience economy concepts: Tourism applications. Journal of travel research, 46(2), 119-132. https://doi.org/10.1177/0047287507304039
Pearce, P. L., & Wu, M. Y. (2018). Entertaining international tourists: An empirical study of an iconic site in China. Journal of Hospitality & Tourism Research, 42(5), 772-792. https://doi.org/10.1177/1096348015598202
Pedro, R. M. M., Mendes, J., de Matos, N., & Ascenção, M. P. (2021). Senses, emotions and memories in tourism experience: A review. https://urn.fi/URN:NBN:fi-fe2021120258636
Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (1998). Welcome to the experience economy (Vol. 76, No. 4, pp. 97-105). Cambridge, MA, USA: Harvard Business Review Press. https://toerismevlaanderen.be/sites/toerismevlaanderen/files/public/atoms/files/welcome-to-the-experience-economy.pdf
Pine, B. J., & Gilmore, J. H. (2013). The experience economy: past, present and future. In Handbook on the experience economy (pp. 21-44). Edward Elgar Publishing. DOI:10.4337/9781781004227.00007
Prebensen, N. K., Kim, H., & Uysal, M. (2016). Cocreation as moderator between the experience value and satisfaction relationship. Journal of travel research, 55(7), 934-945. DOI:10.1177/0047287515583359
Radder, L., & Han, X. (2015). An Examination Of The Museum Experience Based On Pine And Gilmore’s Experience Economy Realms. Journal of Applied Business Research (JABR), 31(2), 455–470. DOI:10.19030/jabr.v31i2.9129
SadaghiMahani, A., Kaboudani, S., & Shahi, S. (2025). Investigation and analysis of the architecture of Golestan Palace in the Qajar period. Paper presented at the Fourth International Conference on Architecture, Civil Engineering, Urban Development, Environment, and Horizons of Islamic Art in the Declaration of the Second Step of the Revolution. https://civilica.com/doc/2428856 [In Persian]
Spadoni, E., Carulli, M., Ferrise, F., & Bordegoni, M. (2023, July). Impact of multisensory XR technologies on museum exhibition visits. In International Conference on Human-Computer Interaction (pp. 120-132). Cham: Springer Nature Switzerland. DOI:10.1007/978-3-031-35897-5_9
Stock, K., Cola, P., & Kolb, D. (2024). Educational Experiences Become Experiential When the Learner is Fully Present. Experiential Learning and Teaching in Higher Education, 7(1), 82-97. https://doi.org/10.46787/elthe.v7i1.3937
Sundbo, J., & Sørensen, F. (2013). Introduction to the experience economy. In Handbook on the experience economy (pp. 1-18). Edward Elgar Publishing. https://www.elgaronline.com/downloadpdf/edcollchap/edcoll/9781781004210/9781781004210.00005.pdf
Talebi,R, Torabi Farsani ,N, Baghban Maher,S, Farhadi Uonaki,M, (2023). Visitor Motivation based on Maslow's Hierarchy of Needs in the Cultural Museums (Case Study: Isfahan Constitutional House), International Journal of Tourism? Culture and Spirituality, 6(2), magiran.com/p2742693 [In Persian]
Tsai, C. F. (2015). The relationships among destination image, perceived quality, emotional place attachment, tourist satisfaction, and post-visiting behavior intentions. Marketing Review/Xing Xiao Ping Lun, 12(4).  link
Walls, A. R., Okumus, F., Wang, Y. R., & Kwun, D. J. W. (2011). An epistemological view of consumer experiences. International journal of hospitality management, 30(1), 10-21. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2010.03.008
Watkins, J., & Russo, A. (2007). Participatory design and co-creativity in cultural institutions. https://doi.org/10.25916/sut.26259170
Wood, E. H. (2020). I remember how we all felt: Perceived emotional synchrony through tourist memory sharing. Journal of Travel Research, 59(8), 1339-1352. DOI:10.1177/0047287519888290
Yaneva, R. V. (2024). From the product to the experiences - The key to creating emotional connection and empathy. link 
پژوهش های بازاریابی گردشگری و میهمان نوازی
دوره 3، شماره 2 - شماره پیاپی 5
پاییز و زمستان
مهر 1404

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار